이중문화수용태도, 다문화청소년의 성공의 열쇠_베트남어 버전
Minji (tên đã được thay đổi), 6 tuổi, sau một ngày bị bạn bè ở trường mẫu giáo trêu chọc là “con lai nửa vời”, đã về nhà và hỏi mẹ:
“Chúng ta đừng ăn đồ ăn Việt Nam nữa nhé. Các bạn nói là có mùi khó chịu.”
Tối hôm đó, mẹ của Minji đã khóc rất lâu. Nhìn con gái xấu hổ về văn hóa của chính mình, chị tự trách bản thân và tự hỏi liệu quyết định sang Hàn Quốc có phải là một sai lầm hay không.
Thực tế, rất nhiều thanh thiếu niên đa văn hóa đang trải qua những trải nghiệm tương tự như Minji. Ở nhà, các em tiếp xúc với văn hóa và ngôn ngữ của cha mẹ; đến trường, các em phải thích nghi với những chuẩn mực của văn hóa Hàn Quốc. Trong môi trường hai chiều như vậy, yếu tố then chốt quyết định điều này sẽ trở thành nguồn lực hay gánh nặng, chính là thái độ chấp nhận song văn hóa.
Tuổi vị thành niên là giai đoạn các em tìm kiếm câu trả lời cho câu hỏi: “Tôi là ai?”.
Những trải nghiệm trong giai đoạn này – khi khả năng xác định bản thân trong mối quan hệ với người khác và xã hội bắt đầu hình thành rõ rệt – có ảnh hưởng sâu sắc đến lòng tự trọng, năng lực xã hội, và thậm chí cả định hướng cuộc sống khi trưởng thành.
Thái độ chấp nhận song văn hóa là việc thanh thiếu niên đa văn hóa không xem văn hóa gốc của mình và văn hóa Hàn Quốc là đối lập, mà tiếp nhận cả hai như những nguồn lực có giá trị. Điều này không chỉ dừng lại ở việc “biết về hai nền văn hóa”, mà còn bao gồm sự đánh giá tích cực về mặt cảm xúc và khả năng linh hoạt vận dụng phù hợp với từng hoàn cảnh.
Những thanh thiếu niên có mức độ chấp nhận song văn hóa cao không phủ nhận hay từ bỏ bất kỳ nền văn hóa nào. Thay vào đó, các em mở rộng nền tảng bản sắc của mình với cảm nhận rằng: “Tôi thuộc về cả hai thế giới.”
Theo các kết quả nghiên cứu của tác giả trong quá trình học cao học và tiến sĩ về thanh thiếu niên đa văn hóa, thái độ chấp nhận song văn hóa không chỉ tác động trực tiếp đến mức độ hài lòng với cuộc sống, mà còn làm tăng mạnh ảnh hưởng này thông qua lòng tự trọng và năng lực xã hội.
Điểm đặc biệt đáng chú ý là: thái độ chấp nhận song văn hóa chính là nền tảng quan trọng hình thành lòng tự trọng.
Trẻ em và thanh thiếu niên xem xuất thân văn hóa của mình là điều đáng xấu hổ hoặc thiếu thốn thường dễ thu mình trong các tình huống xã hội. Ngược lại, những em có thể tiếp nhận tích cực cả văn hóa của cha mẹ và văn hóa Hàn Quốc sẽ nhìn nhận bản thân không phải là “một người thiếu hụt”, mà là “một con người được mở rộng”. Nhận thức này dẫn đến sự đánh giá tích cực về bản thân – tức là lòng tự trọng.
Lòng tự trọng, đến lượt nó, trở thành động lực cốt lõi cho sự thích nghi xã hội.
Thanh thiếu niên đa văn hóa có lòng tự trọng cao, dù gặp phải sự từ chối hay hiểu lầm trong quan hệ bạn bè, cũng không quy kết điều đó thành sự vô giá trị của bản thân. Thay vào đó, các em có đủ dư địa tâm lý để nhìn nhận đó là vấn đề tình huống và điều chỉnh mối quan hệ.
Nghiên cứu cho thấy thái độ chấp nhận song văn hóa làm tăng năng lực xã hội, từ đó cải thiện khả năng thích nghi ở trường học, quan hệ bạn bè và mức độ thích ứng xã hội nói chung. Nói cách khác, thái độ chấp nhận song văn hóa tạo ra một vòng tuần hoàn tích cực:
nuôi dưỡng lòng tự trọng → thúc đẩy kỹ năng xã hội → nâng cao khả năng thích nghi.
Những kết quả này cũng phù hợp với các lý thuyết học thuật trước đây.
Jean S. Phinney nhấn mạnh rằng việc hình thành bản sắc dân tộc ở tuổi vị thành niên có mối liên hệ chặt chẽ với sự ổn định tâm lý, và việc nhìn nhận tích cực về cội rễ văn hóa giúp nâng cao khả năng thích nghi.
John W. Berry cũng cho rằng trong các chiến lược thích ứng đa văn hóa, chiến lược “hội nhập (integration)” – tức là vừa duy trì văn hóa gốc, vừa tích cực tương tác với xã hội chủ lưu – là phương thức lý tưởng nhất về mặt thích nghi tâm lý và xã hội.
Vậy, làm thế nào để nuôi dưỡng thái độ chấp nhận song văn hóa?
Điểm khởi đầu quan trọng nhất chính là gia đình.
Khi cha mẹ tôn trọng văn hóa của chính mình và đồng thời tiếp nhận văn hóa Hàn Quốc với thái độ cởi mở, con cái sẽ nhìn nhận hai nền văn hóa không phải là đối lập, mà là “những thế giới cùng tồn tại”. Việc cha mẹ thể hiện sự tự hào về văn hóa của mình có tác động tích cực trực tiếp đến lòng tự trọng của con.
Khi cha mẹ lặp đi lặp lại những thông điệp như “văn hóa của chúng ta kém hơn” hay “phải hoàn toàn giống người Hàn”, trẻ sẽ buộc phải kìm nén một phần bản sắc của mình. Ngược lại, thông điệp:
“Con là một người đặc biệt vì con có cả hai nền văn hóa”
chính là một yếu tố bảo vệ mạnh mẽ cho lòng tự trọng của trẻ.
Nhà trường và cộng đồng địa phương cũng giữ vai trò quan trọng. Cách tiếp cận chỉ coi văn hóa Hàn Quốc là điều mà trẻ đa văn hóa phải “đồng hóa” có những giới hạn rõ ràng.
Tại các chương trình “Lớp học văn hóa” do Trung tâm Hỗ trợ Gia đình Đa văn hóa tổ chức, trẻ em và thanh thiếu niên được trải nghiệm môi trường nơi các nền văn hóa khác nhau được tôn trọng, và sự khác biệt trở thành nguồn lực học tập. Các em giới thiệu văn hóa của mình với bạn bè, nuôi dưỡng niềm tự hào, đồng thời học hỏi về văn hóa khác để phát triển khả năng đồng cảm.
Sau khi tham gia chương trình này, Minji đã thay đổi. Giờ đây, em tự hào chia sẻ món ăn Việt Nam với bạn bè và nói rằng:
“Mình nấu được món ăn của hai quốc gia.”
Người mẹ cũng không còn che giấu văn hóa của mình, và mối quan hệ mẹ con trở nên nhẹ nhàng, thoải mái hơn nhiều.
Việc thanh thiếu niên đa văn hóa ổn định và hòa nhập thành công vào xã hội không chỉ là vấn đề thích nghi cá nhân, mà còn gắn liền với sự hội nhập của toàn xã hội. Khi các em hình thành bản sắc lành mạnh và vận hành ổn định trong mạng lưới quan hệ xã hội, các em sẽ trưởng thành không phải với tư cách là người thụ hưởng, mà là người đóng góp cho xã hội.
Thái độ chấp nhận song văn hóa không phải là một lựa chọn, mà là năng lực cốt lõi không thể thiếu cho sự phát triển thành công của trẻ em và thanh thiếu niên đa văn hóa. Nó không chỉ nâng cao sức khỏe tâm lý cá nhân, mà còn mở rộng khả năng thích nghi xã hội và tiềm năng tương lai.
IAM EDUCATION RESEARCH INSTITUTE sẽ tiếp tục mở rộng vận hành Mạng lưới cố vấn song văn hóa, nhằm hỗ trợ nhiều hơn nữa các gia đình và thanh thiếu niên đa văn hóa trong việc nuôi dưỡng thái độ chấp nhận song văn hóa.
Hãy cùng nhau giúp các em hòa giải giữa cội rễ và hiện tại, để các em trưởng thành như những chiếc cầu nối giữa hai nền văn hóa.
Đó chính là lý do vì sao hôm nay chúng ta cần chú ý và thực hành thái độ chấp nhận song văn hóa.