800원의 씨클로
Xích lô 800 won
1996년 가을, 대통령 해외순방 준비를 위해 정부종합답사단 공보담당관으로 베트남 하노이 땅을 밟았습니다. 1992년 수교 이후 한국 대통령의 첫 국빈 방문을 준비하기 위해서입니다.
외교적 마케팅의 최전선이라 할 수 있는 이 사전답사는, 서른 해가 넘었어도 잊히지 않습니다.
베트남 하노이 주석궁 1996그때 베트남은 '도이모이(Đổi Mới)'라는 개혁과 변화의 깃발을 막 들어 올린, 희망과 가난이 묘하게 교차하던 시대의 초입에 있었습니다. 전쟁의 흔적이 가시지 않은 도시에는 가난이 짙게 배어 있었지만, 사람들의 눈빛만큼은 놀라울 정도로 반짝였습니다.
하노이 국제공항은 2층짜리 건물 하나가 전부였습니다. 물론 우리나라도 김포국제공항뿐이었습니다.
시내로 가는 길은 왕복 2차선의 구불구불한 도로였습니다.
하노이 시내에 들어서자 도시는 오토바이로 가득했습니다. 신호등도, 횡단보도도, 차선도 없었습니다.
길을 건너기 위해서는 서두르지 말고 다가오는 오토바이 운전자와 시선을 맞추며 천천히 발걸음을 옮겨야 합니다. 절대 뛰어서는 안 됩니다. 눈치껏 용기가 필요했죠.
하루 일정은 매우 바쁘게 돌아갑니다.
베트남 관계자들과 일정 속 장소를 답사하고 의전, 경호, 공보 등 그에 따른 회의의 연속입니다.
그래도 하루가 끝나면 잠깐의 여유가 생깁니다.
그때 호기심으로 눈에 들어온 것이 바로 ‘씨클로(자전거 택시)’였습니다.
한번 타보고 싶어 물어보니 “원 아워, 투 달러!”라 하더군요.
그때 우리나라는 고정환율로 1달러 800원 시절이었죠.
그런데 이미 한 시간에 1달러라는 공정가격(?)을 들었던 터라 기분이 좋지 않았습니다.
"아니 누굴 호구로 아나... 바가지라니..."
몇 번의 실랑이 끝에 1달러, 당시 800원에 합의했습니다. "나를 뭘로 보고..." 작은 쾌감도 있었습니다.
그 더운 하노이의 햇빛 아래, 기사 아저씨는 묵묵히 페달을 밟았습니다. 고! 스톱! 을 반복하며 경치구경도 하고, 사진도 찍었습니다.
그래도 그 기사는 불평하지 않더군요. 미소를 띠며 흔쾌히 요구를 들어주었습니다.
호안끼엠 호수를 한 바퀴 도는 동안, 그의 땀방울이 햇빛에 반짝였습니다.
지금 생각하면 참 쪼잔했습니다.
밴댕이 속알딱지였습니다.
800원 덜 주겠다고 그렇게 실랑이하다니...
부끄럽습니다.
그런데 그때 그 기사 같은 사람들이 있었기에 오늘의 베트남이 있다는 생각입니다.
낡은 자전거 하나로 가족을 먹여 살리고, 하루를 버티며 내일을 꿈꾸던 사람들.
그 땀방울이 결국 한 나라를 움직인 동력이 되었을 겁니다.
800원은 단순한 돈이 아니라, 그들이 버텨낼 시간의 값이었습니다.
당시 하노이 거리에는 꽤제제한 어린아이들이 참 많았습니다.
이 아이들은 관광객들을 따라다니며 “바이 미! 원 달라!”를 외치고 우표나 작은 그림을 사달라 합니다.
귀찮아 한 장 사주면, 어디선가 또 다른 아이들이 우르르 몰려듭니다.
나는 그들이 내민 손이 안쓰럽다는 생각이 들었지만, 오히려 그 아이들은 재잘재잘 즐거워 보였습니다.
그들의 해맑은 웃음 뒤엔 가난의 그림자가 겹쳐 있었습니다.
그때 ‘국력’이라는 단어가 깊숙이 자리 잡았습니다.
1995년 당시 베트남의 1인당 국민소득은 약 277달러,
그해 한국은 11,432달러 수준이었죠.
격차가 매우 컸습니다.
하지만 30년이 지난 지금 2024년 기준, 베트남은 4,700달러에 이르렀습니다.
우리나라는 36,624달러로 3.2배 성장한 반면 베트남은 약 17배 성장했습니다.
그간의 소득격차도 약 41배에서 약 7.7배로 대폭 감소했죠.
이처럼 폭발적으로 성장하는 과정에는 개인의 땀과 희망이 스며들어 있습니다.
그때의 씨크로 기사, 그 거리의 아이들, 그들의 땀과 눈빛이 모여 지금의 베트남을 만들었다는 생각입니다.
가난 속에서도 미래를 향해 묵묵히 페달을 밟아온 개인들의 땀과 용기야말로 한 나라를 일으키는 가장 강력한 '성장 모멘텀'이 되었을 겁니다.
국가의 성장도, 인간의 삶도 결국 ‘800원의 값’ 같은 사소한 노력에서 비롯된다는 사실을 되새겨 봅니다.
그리고 그때 그 알량하고도 우쭐한 처신이 참으로 부끄럽습니다.
우리가 베트남을 바라볼 때 은근히 품었던 그 우월의식처럼
혹시 미국이나 유럽 등 앞선 나라들의 시선도 우리를 볼 때 그대로 작동하지 않을까?
2024년 기준, 한국의 1인당 국민소득은 36,624달러, 미국은 86,000달러를 넘어섭니다.
우리가 베트남과 약 7.7배 격차를 가진다면, 미국은 우리와 비슷한 수준의 격차를 갖고 있습니다.
수치만 놓고 보면, 우리가 베트남을 “경제적으로 어린 나라”로 바라보듯
그들 역시 우리를 “아직 도달하지 못한 나라”로 바라볼 수도 있습니다.
결국, 우월함이란 결국 상대적인 허약한 감정 구조일 뿐입니다.
성장의 속도나 소득의 높낮이가 아니라,
다른 문화와 다른 조건 속에서 살아가는 사람들을
어떻게 바라보고, 어떻게 연결되는가가
세계 시민의 품격을 결정합니다.
우월함이 아니라 이해, 비교가 아니라 존중.
그 마음으로 바라볼 때 비로소 한 나라의 현재와 미래가 또렷하게 보입니다.
지금 그 씨클로 아저씨의 굵은 땀방울을 기억하며 깨닫습니다.
그 땀방울 앞에서 누구도 우월할 수 없다는 사실을...
베트남 독자를 위한 AI 번역입니다.
Bản dịch AI dành cho độc giả Việt Nam.
Xích lô 800 won
Mùa thu năm 1996, bước chân đầu tiên đến Hà Nội
Mùa thu năm 1996, tôi đặt chân đến Hà Nội với tư cách là cán bộ phụ trách công bố thông tin trong đoàn khảo sát tổng hợp của chính phủ, để chuẩn bị cho chuyến công du nước ngoài của Tổng thống Hàn Quốc. Đây là chuyến thăm cấp quốc gia đầu tiên của Tổng thống Hàn Quốc kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1992.
Cuộc khảo sát này, có thể gọi là tuyến đầu của “tiếp thị ngoại giao”, đã hơn ba mươi năm trôi qua nhưng vẫn không thể nào quên.
Phủ Chủ tịch Hà Nội, 1996
Thời điểm đó, Việt Nam vừa mới giương cao ngọn cờ cải cách mang tên “Đổi Mới”, một giai đoạn mà hy vọng và nghèo khó đan xen. Trong thành phố vẫn còn in dấu vết chiến tranh, nghèo đói hiện hữu khắp nơi, nhưng ánh mắt của con người lại sáng rực một cách kỳ diệu.
Sân bay quốc tế Hà Nội khi ấy chỉ là một tòa nhà hai tầng. Ở Hàn Quốc cũng chỉ có sân bay quốc tế Gimpo.
Con đường vào thành phố là tuyến đường hai chiều nhỏ hẹp, quanh co.
Khi bước vào nội đô Hà Nội, thành phố ngập tràn xe máy. Không có đèn giao thông, không có vạch qua đường, cũng chẳng có làn đường.
Muốn sang đường, bạn không được vội vàng, mà phải nhìn thẳng vào mắt người lái xe máy đang tới gần và bước chậm rãi. Tuyệt đối không được chạy. Cần có sự khéo léo và cả chút can đảm.
Một ngày bận rộn
Lịch trình mỗi ngày vô cùng dày đặc.
Khảo sát các địa điểm cùng phía Việt Nam, rồi liên tiếp các cuộc họp về nghi lễ, an ninh, công bố thông tin.
Nhưng khi ngày kết thúc, tôi có chút thời gian rảnh.
Khi ấy, thứ thu hút ánh mắt tò mò của tôi chính là “xích lô” – chiếc xe đạp chở khách.
Tôi hỏi thử, họ nói: “One hour, two dollar!”.
Thời đó, Hàn Quốc áp dụng tỷ giá cố định, 1 đô la = 800 won.
Nhưng tôi đã nghe rằng giá công bằng là 1 đô la cho một giờ, nên cảm thấy khó chịu.
“Không lẽ coi mình là kẻ ngốc… bị chặt chém sao?”
Sau vài lần mặc cả, cuối cùng chúng tôi thống nhất ở mức 1 đô la, tức 800 won. Tôi còn thấy chút khoái cảm nhỏ nhoi: “Xem thường ta sao…”.
Người lái xích lô dưới nắng Hà Nội
Dưới ánh nắng nóng bỏng của Hà Nội, người lái xe lặng lẽ đạp bàn đạp.
Ông dừng lại, đi tiếp, để tôi ngắm cảnh, chụp ảnh.
Dù vậy, ông không hề phàn nàn.
Ông mỉm cười, vui vẻ đáp ứng yêu cầu.
Khi vòng quanh hồ Hoàn Kiếm, những giọt mồ hôi của ông lấp lánh dưới ánh mặt trời.
Giờ nghĩ lại, tôi thấy mình thật nhỏ nhen.
Chỉ vì 800 won mà mặc cả đến vậy… thật đáng xấu hổ.
Nhưng chính những con người như ông đã tạo nên Việt Nam ngày nay.
Với chiếc xe đạp cũ kỹ, họ nuôi sống gia đình, chống chọi từng ngày và mơ về ngày mai.
Những giọt mồ hôi ấy đã trở thành động lực để cả một đất nước chuyển mình.
800 won không chỉ là tiền, mà là giá trị của thời gian họ đã kiên cường vượt qua.
Những đứa trẻ trên phố Hà Nội
Khi ấy, trên đường phố Hà Nội có rất nhiều trẻ em nghèo.
Chúng chạy theo du khách, hô to “Buy me! One dollar!”, bán tem hoặc tranh nhỏ.
Nếu bạn mua một tấm, ngay lập tức nhiều đứa trẻ khác ùa đến.
Tôi thấy thương cho bàn tay chìa ra của chúng, nhưng kỳ lạ thay, chúng lại ríu rít vui vẻ.
Sau nụ cười hồn nhiên ấy là bóng dáng của nghèo khó.
Suy ngẫm về “quốc lực”
Khi đó, từ “quốc lực” khắc sâu trong tôi.
Năm 1995, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam khoảng 277 đô la,
trong khi Hàn Quốc đạt 11.432 đô la.
Khoảng cách quá lớn.
Nhưng sau 30 năm, đến năm 2024, Việt Nam đã đạt 4.700 đô la.
Hàn Quốc đạt 36.624 đô la, tăng 3,2 lần, trong khi Việt Nam tăng khoảng 17 lần.
Khoảng cách thu nhập cũng giảm mạnh, từ 41 lần xuống còn khoảng 7,7 lần.
Sức mạnh từ mồ hôi và hy vọng
Quá trình tăng trưởng bùng nổ ấy thấm đẫm mồ hôi và hy vọng của từng cá nhân.
Người lái xích lô, những đứa trẻ trên phố, ánh mắt và giọt mồ hôi của họ đã góp phần tạo nên Việt Nam hôm nay.
Trong nghèo khó, họ vẫn kiên trì đạp bàn đạp hướng về tương lai.
Chính mồ hôi và lòng dũng cảm của từng con người đã trở thành “động lực tăng trưởng” mạnh mẽ nhất để dựng nên một quốc gia.
Sự phát triển của đất nước, cũng như cuộc sống của con người, rốt cuộc đều bắt đầu từ những nỗ lực nhỏ bé – như giá trị của “800 won”.
Suy ngẫm về sự “tự mãn”
Và tôi thấy xấu hổ về sự tự mãn nhỏ nhoi của mình khi ấy.
Cũng giống như cách chúng ta từng nhìn Việt Nam với chút ý thức ưu việt,
phải chăng Mỹ hay châu Âu – những quốc gia đi trước – cũng nhìn chúng ta bằng ánh mắt tương tự?
Năm 2024, thu nhập bình quân đầu người của Hàn Quốc là 36.624 đô la,
trong khi Mỹ vượt 86.000 đô la.
Nếu chúng ta có khoảng cách 7,7 lần với Việt Nam,
thì Mỹ cũng có khoảng cách tương tự với chúng ta.
Xét về con số, khi chúng ta coi Việt Nam là “quốc gia còn non trẻ về kinh tế”,
thì họ cũng có thể coi chúng ta là “quốc gia chưa đạt tới”.
Cuối cùng, sự tự mãn chỉ là một cấu trúc cảm xúc yếu ớt và tương đối.
Phẩm cách của công dân toàn cầu
Điều quyết định phẩm cách của công dân toàn cầu không phải là tốc độ tăng trưởng hay mức thu nhập,
mà là cách chúng ta nhìn nhận và kết nối với những con người sống trong nền văn hóa và điều kiện khác biệt.
Không phải tự mãn, mà là thấu hiểu.
Không phải so sánh, mà là tôn trọng.
Chỉ khi nhìn bằng tâm thế ấy, hiện tại và tương lai của một quốc gia mới hiện rõ.
Kết
Giờ đây, nhớ lại những giọt mồ hôi dày đặc của người lái xích lô năm ấy, tôi nhận ra:
Trước những giọt mồ hôi ấy, không ai có thể tự cho mình là vượt trội.